Corellako araztegia: birmoldaketa integral baten historia

Corellako araztegia 1996an jarri zen martxan, eta 2025ean hasi zen birmoldaketa osoa, instalazioa egungo beharretara egokitzeko. Baina, nola kalkulatzen da instalazio baten bizitza baliagarria eta, ondoren, nola hasten da hain berrikuntza sakona?    

Araztegia, Moncayoko Uren Mankomunitatearen esparruan, baina NILSAk kudeatuta, duela 30 urte diseinatu zen 8.200 biztanle inguruko hondakin-urak tratatzeko. Karga bikoiztu egin da azken bosturtekoan, eta une jakin batzuetan hirukoiztu ere. Birmoldatutako instalazioaren batez besteko emaria eguneko 3.600 metro kubikokoa izango da (segundoko 41,7 litro), eta aurrekoan, berriz, 2.990 metro kubikokoa, 90eko hamarkadaren hasieran batez besteko karga gisa aurreikusi zena.   

Inguruko industria eta biztanleria hazkundeak, datozen hamarkadetan urteko % 1eko batez besteko erritmoan hazten jarraituko duela aurreikusten duenak, NILSAk instalazio berri bat planteatzera eraman zuen, zaharraren elementuak berriz aprobetxatu eta eskakizun berrietara egokituko zuena.   

Kontuan izan behar da, gainera, ur garbia itzultzen zaion ibilgua Nafarroako sentikorrenetakoa dela ekologiari dagokionez: Alhama ibaia. Hori dela eta, NILSAk 38.000 biztanleri erantzuteko moduko proiektu bat planteatu zuen, eta, neurri horretan, karga industriala biztanleen baliokide bihurtuko litzateke.   

Alhama ibaiaren arroa da Nafarroan gehien zaindu behar den arroetako bat, agorraldietan emari txikia izaten baita batez ere. 2021ean, Fiteroko araztegia osorik birmoldatzeko lizitazioa egin zen, eta NILSA proiektua 2022an amaitu zen, bi milioi eurotik gorako kostuarekin. 1991 eta 1993 artean eraikitako instalazioa, ibai-arro berean, Foru Erkidegoko sentikorrenetako batean, Cidacos eta Arakil ibaiekin eta Argaren arroaren zati batzuekin batera. Horregatik, jarduera bermatzaile hauek industriaren eta herritarren zerbitzura dauden instalazio zaharkituak eguneratzeaz gain, ingurune naturalen iraunkortasuna ere hobetzen dute.

Birmoldatutako instalazioaren berrikuntza nagusia bakterio-ohantzeen teknika (ura garbitzen duten bakterioak itsasten diren plastikozko betegarriak) IFAS sistemarekin (aurreratuagoa) ordezkatzea izan da. Egungo bakterio-ohantzeak indargarri gisa berrerabili dira, batez ere amonio-kontzentrazioa murrizteko. Era berean, Alhama ibairako egungo gainezkabidea kendu da, tratatu gabeko isurketarik egon ez dadin; ekaitz-tanga bat eraiki da, eta hiru aintzira artifizial jarri dira, 3.800 metro karratu baino gehiagoko azalera dutenak. Horiek azken atxikipen-elementu gisa jarduten dute bolumen handiko emaria bada (ekaitz batean, adibidez).      

Obrak bateragarriak izan dira plantaren etengabeko funtzionamenduarekin, eta horrek ez du ohiko jarduera eten, larrialdietan izan ezik. 2025eko urtarrilean hasi ziren, saneamendu-kanonak ordainduta. Herritar guztiek ordaintzen dute uraren ordainagiriaren bidez, eta NILSAk kudeatzen du. Urte osoa eta 2026ko zati bat iraun zuten... baina hori beste istorio bat da, beste urte bat delako.     

25 urtetik gorako instalazioen birmoldaketa integralak sozietate publikoaren hiru ildo estrategikoetako bat da hamarkada honetarako, 200 biztanletik beherako herrietan plantak eraikitzearekin eta materia organikoaren kudeaketarekin batera. Nafarroak joan den mendeko 70eko hamarkadaren amaieran izan zituen lehen araztegiak, orduan Ebroko eta Kantauriko Konfederazio Hidrografikoek eraikiak; baina 90 eta 2006 urteen artean eraiki ziren planta gehien NILSAren kontura, 1989an sortua.     

Instalazio hauek, 2.000 eta 10.000 biztanle arteko herrietan kokatuak, Foru Komunitateko gehiengoa osatzen dute eta errendimendu bikainak eman dituzte, ibaien egoera ekologiko onari lagundu diotenak. Horregatik, ezin dira gainditu eta zaharkitu 30 urte betetzear daudenean, eta egokitu eta eguneratu egin behar dira araztu ondoren ubideetara itzultzen den uraren kalitatea bermatzen jarraitzeko. Corella kasu zehatz horietako bat da, baina baita beste herri batzuetan gerta daitekeen adibide bat ere.     

Espero dugu testu hau, funtsean horrelako instalazioen ia birmoldaketa guztietara estrapolatu daitekeena, baliagarria eta azalpenezkoa izango zaizula. Gure jarduera herritar guztiei hurbildu nahi diegu.